Buitenplaatsen aan de Veluwezoom

Fietsroute 365919

Aangeboden door:

3063 27

Omschrijving

Hier bevinden zich tal van historische landhuizen, fraai gelegen aan de rand van de heuvels van de Veluwe.

De IJssel loopt ten zuiden van de regio. De route voert langs beide rivieroevers en brengt onder andere een bezoek aan Hanzestad Doesburg. Binnen de route komen niet alleen de Spannende Geschiedenis-verhalen rond de historische buitenplaatsen tot leven, maar komt ook het Hertogdom Gelre tot leven.

1. Landgoed Rhederoord (B19)
Landgoed Rhederoord ontstond in de 17e eeuw toen Willem Everwijn tussen Rheden en De Steeg enkele boerderijen en weilanden aankocht. Zijn kleinzoon Willem Reynier Brantsen, burgemeester van Arnhem, stamde uit een vooraanstaand Gelders regenten- en koopmansgeslacht. Hij bouwde op het landgoed een huis en legde een park aan in Franse barokstijl. Het huis en het park zijn daarna diverse keren aangepast, telkens naar de stijl van die tijd. De buitenplaats bleef tot 1911 bezit van de familie Brantsen. In 1868 is het park opnieuw aangelegd naar een ontwerp van de Duitse landschapsarchitect Eduard Petzold. Die liet er exotische en zeldzame boomsoorten planten, zoals sequoia’s. Deze mammoetbomen, sommige al ruim 150 jaar oud, gedijen er goed dankzij de ligging op de beschutte zuidelijke helling van de stuwwal. Enkele sequoia’s en een rode beuk zijn inmiddels meer dan 40 meter hoog, wat heel ongebruikelijk is in Nederland. In het 40 hectare grote park kun je uren wandelen over de glooiende paden, die fraaie doorkijkjes bieden op het huis, de boomgroepen en het IJsseldal.

2. Landgoed Middachten (M1)
De geschiedenis van Kasteel Middachten gaat terug tot het jaar 1190. In de late 17e eeuw kreeg het huis zijn huidige paleisachtige vorm. Middachten is een landgoed in bedrijf met bossen en boerderijen, waarvan de tuinen geregeld open zijn voor bezoek. Ook kan in het koetshuis bij het kasteel worden overnacht. Oorspronkelijk was Middachten een in het water gelegen versterkt woonhuis. Het kasteel werd voor de eerste keer vermeld als ‘vrij goed’ van Jacobus de Mithdac in het jaar 1190 en werd in de loop van de Middeleeuwen versterkt met dikke muren ter bescherming van haar bewoners. Resultaat was een omgrachte hoofdburcht en een voorburcht. Middachten werd tot vandaag nooit verkocht: via overerving bleef het landgoed altijd in handen van dezelfde familie. Pas in de late 17e eeuw kreeg kasteel Middachten de huidige – paleisachtige – vorm. De binnenplaats werd verbouwd tot een hal met een grote trappartij die vervolgens werd afgesloten met een rijk versierde koepel. De voorburcht veranderde in een tuin die later werd geflankeerd door twee bouwhuizen. Het kasteel is na deze verbouwing niet meer wezenlijk veranderd. Alle gebouwen op het landgoed zijn te herkennen aan de rood-wit geschilderde luiken, de kleuren van het wapen van het huis van Middachten.

3. Hof te Dieren (B16)
Het landgoed ‘Hof te Dieren’ kwam in 1218 in bezit van de kloosterridders van de Duitse Orde. Stadhouder Willem II kocht het in 1647. Tot de aanleg van Het Loo was dit het favoriete jachtslot van de Oranjes. Het jachtslot bestaat niet meer, maar het landgoed wordt inmiddels gebruikt als wijngaard.
Begin 13e eeuw deed graaf Adolf van Berg mee aan de Vijfde Kruistocht, die dit keer niet naar Jeruzalem ging maar naar Egypte. Graaf Adolf was daar onder de indruk van de kloosterridders van de Duitse Orde, die niet alleen moedig vochten, maar ook zieken en gewonden verzorgden. Bij zijn dood in 1218 liet Adolf daarom een stuk land met boerderij na aan deze orde. Vier eeuwen lang woonden hier broeders. Ze doorstonden de geloofsstrijd van de Tachtigjarige Oorlog door protestant te worden.
In 1647 kocht stadhouder Willem II het landgoed en bouwde er een jachtslot. Drie jaar later, in 1650, kreeg Willem na een jachtpartij op de Hof te Dieren hoge koorts en stierf. Diens zoon en opvolger Willem III bouwde in 1686 Paleis Het Loo, waarbij het Hof te Dieren toch enigszins in de schaduw kwam te staan. In 1795 brandde het jachtslot af toen Franse troepen ons land kwamen bevrijden van de laatste stadhouder Willem V. Het huis werd herbouwd in de 19e eeuw maar tijdens de opmars van de Engelse en Canadese troepen in april 1945 definitief verwoest.
Tegenwoordig resten alleen nog de tuinmanswoning en de tuinmuur. Deze tuinmuur werd in 1885 aangelegd voor het stimuleren van een meso-klimaat en bescherming tegen wind, kou en nachtvorst. Sinds 2004 ligt op de plek van het voormalige Hof te Dieren de grootste ommuurde wijngaard van Nederland. Men kan zich hier laten verleiden tot wijnproeverijen en rondleidingen.

4. Hanzestad Doesburg (M90)
Doesburg kreeg in 1237 stadsrechten en is daarmee een van de oudste steden van Nederland. De stad ligt strategisch aan de monding van de Oude IJssel en de Gelderse IJssel en groeide daarom uit tot een belangrijke vestingstad. Het middeleeuwse stratenpatroon van Doesburg is nog volledig intact en de binnenstad telt maar liefst 350 beschermde monumenten. Net zoals andere steden langs de IJssel, zoals Zutphen, Deventer en Zwolle, maakte de stad vanaf 1447 deel uit van het Hanzeverbond, een internationaal netwerk van handelssteden rond de Noordzee en Oostzee. Doesburg lag bovendien op de handelsroute van Münster naar Amersfoort en Arnhem. Over de handel die in de 15e eeuw in Doesburg plaatsvond, moesten handelaren belasting betalen aan de stad. Dat gebeurde op basis van het gewicht. Zo is in 1478 de Waag van Doesburg in gebruik genomen. De pachter van de Waag had ook het monopolie op de verkoop van vreemde bieren in de stad. Bier was in die tijd de belangrijkste volksdrank; gewoon water bevatte namelijk (te) veel ziektekiemen. Zo diende de Waag dus als waaggebouw, maar ook als stadsbierhuys. Arbeiders kregen in de Waag een gedeelte van hun loon uitbetaald in bier, kooplieden sloten er contracten af en studenten en jongelieden zongen er hun drinkliederen onder het genot van een kruik bier. De Waag heeft zelfs het Guinness Book of Records gehaald als oudste horecagelegenheid ter wereld.

5. Het Arsenaal (M94)
In de Middeleeuwen kende Doesburg diverse kloosters en religieuze ordes. Het Grote Convent, of convent van Maria op de Grave, was oorspronkelijk een begijnhuis, voor het eerst vermeld in 1334. Het lag toen aan de gracht, net buiten de omwalling van Doesburg. Vandaar de naam ‘op de Grave’, wat op de gracht betekent. Een eeuw later kwam het complex binnen de stadsmuren te liggen en werd het volledig herbouwd in steen. Kort daarop verrees hier ook een kapel en een eigen begraafplaats. In 1446 werd het Grote Convent een echt klooster. Na de Reformatie van Doesburg (1586) mocht het Grote Convent blijven bestaan, maar geen novicen meer aannemen. Toen in 1626 de laatste zuster overleed, was het gedaan met het klooster. De bezittingen vervielen aan de stad. Doesburg werd een garnizoensstad en het leegstaande kloostergebouw bleek prima geschikt voor het huisvesten van soldaten. De vleugel aan de Kloosterstraat werd in gebruik genomen als kazerne, de haaks erop staande vleugel vormde het arsenaal. In 1933 trok het Ministerie van Defensie het garnizoen terug uit Doesburg en verlieten de militairen het arsenaal. De daarop volgende periode van verval en gedeeltelijke leegstand deed het gebouw geen goed. Uiteindelijk werd het gebouw volledig gerestaureerd en na jaren van plannenmakerij kreeg het een nieuwe bestemming. Cultuur, horeca, kunst en ambacht maken het arsenaal nu tot een bruisende ontmoetingsplek voor Doesburg.

6. De Commanderij (M95)
In 1286 vestigde de commandeur van de Duitse Orde zich als pastoor aan de Kerkstraat in Doesburg. Dat was de uitkomst van een geschil tussen de Duitse Orde en het convent van Bethlehem over wie deze belangrijke functie in Doesburg mocht bekleden. Na lang getouwtrek had de proost van de Dom van Utrecht, samen met die van Deventer en Oldenzaal, besloten dat de Duitse Orde de pastoor en kapelaan van de Martinuskerk mocht leveren. De pastorie werd daarmee ook de Commanderij van Doesburg.
De Duitse Orde, een machtige ridderorde van monniken, ontstond tijdens de Derde Kruistocht (1189-1192). De Duitse Orde probeerde overal in Europa haar macht te verstevigen door het verwerven van landerijen, kloosters en kerken. Maar haar gewelddadige optreden gaf de Duitse Orde ook een slechte naam. Na de Reformatie (1586) wist de katholieke Duitse Orde zich handig om te vormen tot de protestante Ridderlijke Duitse Orde. Op die manier kon ze haar bezittingen in de protestantse Nederlanden behouden.
De Commanderij was in de tussentijd al flink uitgebreid. Twee branden in de Martinuskerk en financieel wanbeleid dwongen de Duitse Orde echter in 1657 de Commanderij aan de stad Doesburg te verkopen. Doesburg stichtte in het gebouw een weeshuis dat tot in de 19e eeuw bleef bestaan. Daarna werd er een concertzaal in gevestigd. In 1948 verbouwde men het tot filmzaal en vrijmetselaarsloge, terwijl een aanbouw dienst deed als kegelbaan. Na een grondige restauratie vestigde zich hier uiteindelijk een museum over glaskunst.

7. Huis Bingerden (M32)
In 970 duikt Bingerden voor het eerst op in de archieven. Toen stond hier een versterkte boerderij, omringd door een gracht. Bingerden behoorde tot het graafschap Hamaland, dat onder het regime stond van Graaf Wichman. Hij stichtte op de Elterberg een klooster en schonk daar een groot deel van zijn bezittingen aan, waar onder ook Bingerden. Na de dood van Adela, dochter van Graaf Wichman, kwam Hamaland - en dus ook Bingerden - in bezit van de aartsbisschop van Keulen. Op de plek van de versterkte boerderij verrees een stenen huis, dat later nog is verbouwd en uitgebreid. In 1662 werd het verkocht aan Hermann Pabst, een verre voorouder van de huidige eigenaresse. De nieuwe eigenaars hadden hoge bestuursfuncties in het Brandenburgs-Pruisische bestuur in Kleef. Hun nakomelingen zijn steeds meer vernederlandst en kregen hoge functies in de Republiek. Johan Maurits van Pabst bijvoorbeeld was secretaris van Amsterdam, een van de hoogste ambtelijke functies in de hoofdstad. Hij liet de voorgevel van Huis Bingerden vernieuwen en gaf de Duitse landschapsarchitect J.P. Posth in 1791 opdracht om tuinen aan te leggen in Engelse landschapsstijl. In de wijde omgeving van het huis is deze aanleg nog steeds herkenbaar. In april 1945 werd het huis door terugtrekkende Duitse troepen in brand gestoken. Het huis werd op kleinere schaal herbouwd in 1958. Het huis en de tuinen zijn nog altijd privé-bezit. Alleen groepen vanaf 15 personen kunnen, op aanvraag, een rondleiding door de tuinen krijgen, tussen mei en eind juni.

8. Steenfabriek De Koppenwaard (I 21)
Steenfabriek De Koppenwaard in Lathum is opgericht in 1885. Langs de Gelderse rivieren stonden toen tientallen steenfabrieken. Rivierklei was immers de belangrijkste grondstof voor de baksteenproductie. Alleen al langs de IJssel tussen Westervoort en Steenderen stonden er 16. Daar werkten toen zo’n 750 mannen en 225 vrouwen en kinderen. De steenfabricage bood de arme plattelandsbevolking dus veel werkgelegenheid. De Koppenwaard produceerde dakpannen en bakstenen voor de woningmarkt en voor bestrating. De fabriek had een ringoven, die doorlopend kon branden. Later kreeg de fabriek een tunneloven. In de 20e eeuw zorgde de verstedelijking voor een groeiende de vraag naar bakstenen. Maar toenemende mechanisatie en schaalvergroting dwongen veel steenfabrieken tot sluiting. De Koppenwaard bleef lang open, maar sloot in 1993 ook zijn deuren. Men wilde de fabriek restaureren en eromheen een natuurgebied creëren. Maar daarvoor bleek destijds onvoldoende steun bij de bevolking. Ook de aanleg van een recreatiegebied stuitte op verzet. In 2012 kwam de Koppenwaard in handen van Natuurmonumenten die nog een poging deed het pand tot Rijksmonument te verklaren, maar tevergeefs. In 2008 werd het pand gesloopt en maakte men een begin om het fabrieksterrein om te vormen tot natuur- en wandelgebied, als onderdeel van het Rivierklimaatpark IJsselpoort. Daar herinneren nu alleen de metalen deuren van de tunneloven nog aan de oude steenfabriek.

9. Kasteel Biljoen
Kasteel Biljoen is een van de oudere kastelen van Nederland. De eerste vermelding van het kasteel dateert al uit 1076. Het toenmalige huis werd gebouwd op de grens van droog en nat: tussen de heuvels van de Veluwezoom en de uiterwaarden van de IJssel. In 1530 werd het huis verkocht aan Karel van Gelre. Deze liet een gebouw verrijzen, gebruik makend van materialen, afkomstig van het door hem verwoeste kasteel Overhagen, dat ten zuiden van Biljoen was gelegen. Vanaf dat moment kreeg het huis de naam "Biljoen". Het interieur van het kasteel is bijzonder en goed bewaard gebleven. Vooral de 18de-eeuwse stuczaal van Biljoen is uniek en internationaal vermaard. In het park rondom het kasteel bevinden zich een ijskelder, verschillende monumentale 18de-eeuwse tuinvazen en tuinhekken. Bijzonder is een laat 19de-eeuws hondenhok op het voorplein waarin drie liggende wijnvaten de behuizing voor de honden vormen. Het kasteel is bewoond en niet opengesteld voor publiek.

10. Posbank
De Posbank maakt deel uit van het Nationaal Park Veluwezoom en is zo genoemd naar de bank die door de oud-voorzitter van de ANWB, dhr. G.A. Pos, is geschonken en een centrale plaats op een markant uitzichtspunt heeft. De Veluwezoom heeft zijn status van Nationaal Park al sinds 1930 en is daarmee het oudste Nationaal Park van ons land. Het bestaat uit bossen, heuvels (waarvan de hoogste 110 meter is), heide en een enkele zandverstuiving. Natuurmonumenten heeft aan de zuidzijde van het Park een bezoekerscentrum, het Veluwetransferium, ingericht. Vanaf hier worden er door Peter Oversteegen sportieve evenementen tal van activiteiten ondernomen, zoals tochten per Veluwescooter, mountainbiketochten, teambuilding en sportieve tochten over de Veluwe.

11. Landgoed De Valkenberg (B18)
In 1834 kocht de Amsterdamse effectenmakelaar Matthijs Westendorp grond in Rheden en bouwde daarop een landhuis. Westendorp was getrouwd met Maria de Clercq, telg van een welgestelde familie uit Haarlem en Amsterdam. De elites van de Hollandse steden kenden toen een bloeiende ‘buitenplaatscultuur’. Om even te ontsnappen aan de drukke stad kochten of bouwden zij een buitenverblijf en gaven die huizen veelzeggende namen mee als Buitenzorg en Vrederust. Maria kon niet lang van De Valkenberg genieten; zij overleed in 1836. Matthijs Westendorp stierf er 25 jaar later.
Het statige landgoed De Valkenberg is gebouwd op een glooiende weide met uitzicht op Rheden en de IJssel. Een lange oprijlaan met oude kastanjebomen leidt naar het huis en het park. Rond 1850 is bij de oprit een portierswoning gebouwd. In 1922 kwam er een paardenstal bij. De Valkenberg heeft na de familie Westendorp verschillende eigenaars gehad. In 1964 schonk mevrouw C. van Sminia-van Hoboken het aan het Rode Kruis. Naast de oprit staat een standbeeld van de oprichter van het Rode Kruis, Henri Dunant (1828 -1910), naar men zegt het enige beeld ter wereld dat de weldoener ten voeten uit laat zien. Landgoed de Valkenberg is nu een plek waar mensen die een bepaalde vorm van zorg nodig hebben, op vakantie kunnen. In 2013 werd De Valkenberg door het Rode Kruis overgedragen aan Stichting De Valkenberg die dit gebruik wil continueren en tegelijk de beleving en maatschappelijke betekenis van het landgoed wil versterken.

Leestip! Kastelen op de Veluwezoom
Aan mooie landgoederen, buitenplaatsen en kastelen geen gebrek op de Veluwe in Gelderland. Wij hebben de meest bijzondere kastelen in deze regio voor je verzameld in het artikel‘Sprookjesachtige kastelen op de Veluwe’

Op zoek naar boeiende verhalen, mooie routes of leuke plekjes voor een pauze in Gelderland?Lees hier dan meer.

Foto verdwenen? Lees alles over de vernieuwde copyright richtlijnen

Deze route wordt aangeboden door: VVV Arnhem-Nijmegen

De regio Arnhem Nijmegen kenmerkt zich door bijzondere gebieden zoals het Land van Maas en Waal tussen de twee rivieren en de Betuwe. Fiets of wandel door mooie natuurgebieden, bruisende stadsharten en langs de rivieren.

Deel deze route met anderen

Routebeschrijving

83
83 (Van Aldenburglaan, 6994, De Steeg, Gelderland, Nederland)
0.00 km
0:00
Toon volledige routebeschrijving

Startpunt

Je kunt waarschijnlijk niet wachten om te starten met je tocht, maar je moet eerst nog naar het startpunt van de route toe. Klik hieronder op de button om je route naar het startpunt te plannen.

83
Jouw startpunt
Knooppunt 83
Van Aldenburglaan
6994 De Steeg
Plan route naar startpunt

Parkeerplaats centrum

Oversteeg
6994AR Rheden

VVV de Steeg in Cafetaria De Linde

Hoofdstraat
6994AC Rheden
0900 112 23 44

rheden

Groenestraat
6991AN Rheden

Bezoekerscentrum Veluwezoom

Heuvenseweg 5a
6991 JE Rheden

Pauzeplaatsen

Hieronder vind je verschillende pauzesugesties die je tijdens je route kan bezoeken. Deze zijn onderverdeeld in verschillende categorieën, zodat het makkelijk is voor jou om te kiezen.

Bezienswaardigheden

Geen foto van Rhederoord

Rhederoord

Kasteel

Zelfstandig versterkt bouwwerk uit de middeleeuwen dat in die ...

Meer informatie
Geen foto van Kasteel Biljoen

Kasteel Biljoen

Kasteel

Kasteel Biljoen ligt aan de rand van het Gelderse Velp. Dit ka...

Meer informatie
Geen foto van B16 - Dieren - Hof te Dieren

B16 - Dieren - Hof te Dieren

Buitenplaatsen en landgoederen

Landgoed 'Hof te Dieren', wijngaard, ligt op een unieke locati...

Meer informatie

Ervaringen

Lees hieronder de ervaringen van anderen. Zo kom je erachter welke score de route heeft gekregen en kun jij beslissen of deze route wat voor je is. Veel plezier!

Er zijn nog geen ervaringen toegevoegd aan deze route, wees de eerste die zijn ervaring deelt!

Wat vond je van deze fietsroute?

Ook je ervaring delen? of registreer je voor een gratis account.

Deel deze route met anderen

Toon QR Embed deze pagina </>
Fietsroute 365919 | Toegevoegd op 25-4-2016 | Laatst gewijzigd op 4-1-2018

Download de route.nl app

Met al meer dan 1.100.000 downloads is onze app erg populair. Download de app vandaag nog in een van de stores.


App Store Google Play
Meer informatie en uitleg
App promotie afbeelding