Exotisch paradijs aan de Zuiderzee


Een keer per jaar strijkt er in Volendam een groep kunstschilders neer. Een internationaal gezelschap van uiteenlopende pluimage dat gedurende een week in alle hoeken en gaten zijn schildersezel opzet en zich vervolgens laat inspireren door dit oude vissersdorp aan het IJsselmeer. Zij houden hiermee een traditie in ere, overgewaaid uit een rijk cultureel verleden.

Handtekeningen en kattebelletjes van beroemdheden als Muhammad Ali, Elizabeth Taylor, Clark Gable en Kirk Douglas buitelen over elkaar heen. En wie verder terugbladert ziet krabbels van o.a. Eleanor Roosevelt, Maurice Ravel en koningin Wilhelmina. Het oude gastenboek van Hotel Spaander in Volendam verraadt een spannend verleden van glitz and glamour. Waar tegenwoordig de palingpop en toeristische café’s aan de haven sfeerbepalend zijn, maakten nog geen eeuw geleden excentrieke kunstenaars de dienst uit. Met in hun kielzog rijke industriëlen, celebrities, en ja, zelfs royalty. Volendam was the place to be. Een exotisch oord aan de oevers van de (toen nog) Zuiderzee dat bij velen tot de verbeelding sprak. Als reactie op de industriële revolutie was er eind negentiende eeuw in de kunst een hang naar natuur. Pittoreske dorpjes met zijn eenvoudige bewoners en hun ambachtelijke werkzaamheden vormden een geliefd decor. En Volendam had op dat gebied nogal wat te bieden. Frisse meiden in sierlijke klederdracht, schilderachtige houten huisjes en een haven vol roodgezeilde botters: de buitenlandse schilders likten hun vingers er bij af. Bovendien leefde er destijds een herbergier in Volendam, ene Leendert Spaander, die zijn uiterste best deed om het schilders naar de zin te maken. Dat lukte hem zo goed dat Volendam rond de eeuwwisseling bekend stond als kunstenaarskolonie, met Hotel Spaander als bruisend middelpunt.
image

Artist kom binnen

Spaander beschikte over een vooruitziende ondernemersblik. Als kleine jongen zag hij al vaak buitenlandse schilders op de kade van Volendam, overlopend van inspiratie maar zonder een geschikt onderkomen voor de nacht. Spaander maakte destijds kennis met deze artiesten omdat hij als enige in het dorp Frans sprak. Tijdens een reislustige periode waarin hij de zeeën bevoer, haalde hij de banden aan en onthaalde ze later als vrienden toen hij eenmaal getrouwd en gesetteld was. Huize Spaander werd de zoete inval voor menig kunstenaar, zoals August Renoir, Paul Signac en Edward Grieg. Om zijn wens kracht bij te zetten, bevestigde hij een bord op zijn huis met de tekst ‘Artist kom binne’. Dit bord hangt samen met veel kunstwerken nog steeds in de Oude Herberg van het hotel dat hij later samen met zijn vrouw Aatje Kout startte in 1881. Spaander liet zich regelmatig uitbetalen in kunst. Van de vaak armlastige schilders moest hij het financieel immers niet hebben. Hij voorzag echter dat veel schilderijen bij rijken en notabelen aan de muur zouden eindigen die dit aardse paradijs vervolgens wel eens met eigen ogen wilden zien. En hij kreeg gelijk: van heinde en ver kwam men de weidse uitzichten, de meisjes en de knusse haven bewonderen.

Frisse meiden in sierlijke klederdracht, schilderachtige houten huisjes en een haven vol roodgezeilde botters: de buitenlandse schilders likten hun vingers hierbij af.

Promotiereizen

Mede dankzij zijn kunstenaarsvrienden draaide Hotel Spaander op volle toeren. Voor wat extra naamsbekendheid maakte Leendert samen met zijn dochters in klederdracht promotiereizen avant la lettre naar het buitenland. Ook onderhield hij contacten met de Holland Amerika Lijn. Om maar zoveel mogelijk klanten naar zijn hotel te trekken. Het heeft hem geen windeieren gelegd. De schilders zelf kwamen niet meer vanaf de jaren dertig. Hun figuratieve stijl werd ingehaald door abstracte kunst en zodoende hadden ze er weinig meer te zoeken. Het hotel raakte in verval na de dood van Alida Spaander in 1952. Tot in 1963 de Volendamse familie Schilder (lokaal beter bekend als Madoet) zich over het pand én de uitgebreide kunstcollectie ontfermde. Inmiddels worden er jaarlijks weer kunstwerken toegevoegd. Ter ere van het 125-jarig bestaan (2006) organiseerde Spaander- conservator Jannig Kwakman samen met de conservator van het Zuiderzeemuseum André Groeneveld een schildersweek voor genodigden. Deze artists in residence mochten in ruil voor één schilderij een week lang schilderen, kost en inwoning vergoed. Het bleek een gouden greep. Want ondanks de reuring die toeristen en souvenirshops met zich meebrengen, vinden de schilders nog steeds voldoende ruimte voor inspiratie waarvan het resultaat voor eenieder te bewonderen is in de Markerzaal van Hotel Spaander, als vanouds.