Midden op een open vlakte op de Veluwe vind je een monumentaal gebouw dat er verweerd uitziet: het voormalige zendpark Radio Kootwijk. Tegenwoordig lijkt dit oude pand een beetje misplaatst in de rustige omgeving vol bossen en ander natuurschoon, maar in de vorige eeuw was het zendpark een bruisende plek vol activiteit.


Een schakel tussen Nederland en Nederlands-Indië

Rond het jaar 1917 werden de eerste plannen gemaakt voor de bouw van een radiozender in Nederland om makkelijk te kunnen communiceren met Nederlandse koloniën zoals Nederlands-Indië. Op het Nederlands-Indische eiland Java stond destijds al een zend- en ontvangststation voor draadloze telegrafie. De enige schakel die nog ontbrak was dus een radiostation in Nederland.

Alinea 1

Van ongerept natuurgebied naar radiostation

De Veluwe werd uitgekozen als de perfecte plek voor de bouw van deze zender, omdat deze streek dunbevolkt is. In 1917 was dit stuk grond nog een onbegaanbare plek vol heidevelden en bossen. Eerst werd alle begroeiing weggehaald, zodat er geen bomen of andere begroeiing in de weg zou staan in de ‘zendcirkel’. Ook werd er in 1918 een smalspoor aangelegd voor de aanvoer van bouwmaterialen en later een normaal spoor. Dit spoor is in gebruik gebleven tot 1947. Verder werd er een grote antenne gebouwd met behulp van koperen kabels om berichten mee te kunnen verzenden via de lange golf. Rondom die antenne werd het radiostation Kootwijk gebouwd en een gebouw van gewapend beton. De architect Julius Luthmann liet zich onder andere inspireren door het Duitse zendstation van Telefunken en door Egyptische sfinxen. Dat zie je dan ook duidelijk terug in het gebouw. Ook werd er een dorp gebouwd voor de medewerkers van Radio Kootwijk.



Alinea 2

Bellen vanuit de 'Indië-cel'

Vanaf 1923 werd er gebruikt gemaakt van de radiozender. De eerste twee jaar werd er uitgezonden via de lange golf en vervolgens ging men over op communicatie via de korte golf. Daarvoor werden speciale gebouwen ingericht op de Hoog Buurlose Heide. In 1929 werd het hoofkantoor van de P&T geopend en vanaf toen konden Nederlanders bellen met Nederlands-Indië. Je moest destijds naar een zogenaamde ‘Indië-cel’ toe in een telegraafkantoor en dan kon je voor 33 gulden een gesprek voeren van drie minuten. Deze Indië-cellen waren alleen te vinden in de vier grootste steden van Nederland. Het was kortom een hele onderneming om zo’n telefoontje te kunnen plegen.


Alinea 3

Het einde van Radio Kootwijk

In de loop van de 20e eeuw verloor de radiozender langzaamaan haar functie. Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren er al zendmasten opgeblazen en in 1966 werd ook één van de twee overgebleven zendmasten neergehaald met explosieven. In 1980 werd de laatste zendmast gesloopt en zo’n twintig jaar later verloor het park de zendfunctie helemaal. Alle zendapparatuur werd verwijderd uit de gebouwen en een groot deel van het terrein kwam in handen van Staatsbosbeheer. In 2005 werd het hek om het gebouw heen verwijderd, zodat fietsers en wandelaars weer vrije toegang kregen tot dit gedeelte van de Veluwe. In 2010 werd het zendstation en het omliggende dorp Radio Kootwijk uitgeroepen tot beschermd dorpsgezicht. Je kunt er nu nog altijd een kijkje nemen.



Tekst: Linda Milder