Verborgen in het mooie landschap van de Gelderse Vallei tussen de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe ligt de Grebbelinie. Deze verdedigingslinie werd aangelegd in de 18e eeuw en het vormde de voorverdediging van de Hollandse Waterlinie. Grote delen van de Grebbelinie zijn bewaard gebleven en hebben de status van rijksmonument gekregen. Neem een kijkje bij een van de vele overblijfselen van de Grebbelinie zoals het Fort aan de Buursteeg bij Renswoude en waan je even in vroegere tijden. In dit artikel lees je meer over de geschiedenis van de Grebbelinie.

Aan het begin van de 17e eeuw waren Gelderland en Utrecht regelmatig het slachtoffer van plunderende troepen die zonder tegenstand de Vallei binnen konden dringen. Sommige plekken in deze omgeving waren versterkt en de IJssellinie beschermde Gelderland en Utrecht enigszins tegen de vijand uit het oosten, maar toch was het grootste gedeelte van dit gebied onbeschermd. Er was daarom veel behoefte aan een goede verdedigingslinie op deze plek. Aan het begin van de 18e eeuw werden de eerste onderzoeken gedaan naar de mogelijkheid om verdedigingsbouwwerken te bouwen in de Gelderse Vallei. De dreiging van vijanden tijden verschillende oorlogen zorgden ervoor dat al die onderzoeken al snel leidden tot een plan.

Alinea 2

De eerste bouwwerken van de linie

In 1744 werd er gestart met de bouw van het eerste deel van de Grebbelinie: de liniedijk. Bij die werkzaamheden werd de Slaperdijk verbonden met de Eemdijk bij Amersfoort. Verder werd de Grebbeberg versterkt met twee halve bastions en een aarden wal. Het Franse leger had destijds Zeeuws-Vlaanderen al veroverd, dus er kon niet langer worden gewacht met de aanleg van de Grebbelinie ter bescherming tegen dit leger. Al snel werden er stenen verdedigbare wachthuizen bijgebouwd, maar vlak daarna trok Lodewijk XV zich terug met zijn Franse leger. De bouw van de Grebbelinie kwam daardoor stil te liggen tot 1785.

Bescherming tegen de Fransen

Na 1785 kwam de dreiging vanuit Oostenrijk en als reactie daarop werden er verschillende verdedigingswerken gebouwd om de keerkaden en sluizen die al aangelegd waren te beschermen. Op dat moment werd onder andere Fort aan de Buursteeg en het Werk aan de Daatselaar aangelegd. In 1794 werd de linie voor het eerst gebruikt tijdens de Eerste Coalitieoorlog als bescherming tegen een Franse inval. De inval kon echter niet voorkomen worden toen het water, de belangrijkste kracht van de waterlinie, bevroor in de winter.

Alinea 4

De Grebbelinie tijdens de Tweede Wereldoorlog

Na die inval werd de linie tot laat in de 19e eeuw goed onderhouden. In 1926 werden veel vestingwerken opgeheven, omdat ze niet meer gebruikt werden. Vanaf 1939 werd de linie toch weer voor een gedeelte in werking gesteld om de Vesting Holland te beschermen. De soldaten van de Grebbelinie konden enkele dagen standhouden tijdens de Duitse invasie. De zwaarste strijd werd gevoerd tijdens de Slag om de Grebbeberg. Een paar jaar later in 1951 werd de Grebbelinie opgeheven als verdedigingswerk. Tegenwoordig worden alle overblijfselen van de linie bewaard als historisch erfgoed.


Route-suggestie

Maak een wandeling of een fietstocht langs de historische bouwwerken van de Grebbelinie als je dit erfgoed met eigen ogen wilt aanschouwen. 
Fietsroute 555519 - Voel je vrij op de Heuvelrug
78,27 km

Fietsroute 555519 | Utrecht |Rhenen | 78,27 km

Deze fietstocht staat in het teken van de vrijheid, maar ook in het teken van de oorlogsgeschiedenis van de Utrechtse Heuvelrug. Als je even stilstaat bij een oorlogsmonument besef je vaak pas hoe bijzonder onze vrijheid is. Laat je meenemen langs sporen uit de oorlogstijd én voel je zo vrij als een vogeltje in de weelderige bossen van de Utrechtse Heuvelrug.

Het militair ereveld in Rhenen
We beginnen de dag met kopje koffie bij De Koning van Denemarken aan de rand van Rhenen. Vervolgens stappen we op onze e-bikes om kennis te maken met het historische centrum van Rhenen waarbij we onder andere onder een fraaie poort, die kenmerkend is voor de stijl van de Delftse school in de binnenstad, doorfietsen. Daarna staan we letterlijk even stil bij het militair ereveld in Rhenen, waar slachtoffers van de gedenkwaardige slag om de Grebbeberg liggen begraven. Twee medewerkers van Stichting De Greb vertellen ons hier meer over wat er op deze plek gebeurde op 10 mei 1940.

Fietsen door de bossen
Vervolgens fietsen we door de polders verder naar het Fort aan de Buursteeg, een van de belangrijkste verdedigingswerken van de Grebbelinie, en langs het Kasteel Renswoude. Daarna is het tijd voor een korte pauze met een hapje en een drankje bij Restaurant De Dennen. Dan is de tijd aangebroken om de prachtige bossen van de Utrechtse Heuvelrug te verkennen. Na ongeveer 50 kilometer fietsen stoppen we bij Uitkijktoren De Kaap. Beklim deze toren om te genieten van een prachtig uitzicht. Even verderop maken we tijd voor een lekkere lunch bij Châlet Helenaheuvel.

Kastelenpracht op de Utrechtse Heuvelrug
Op het laatste gedeelte van de route fietsen we langs tal van kastelen en landgoederen. Bij Museum Huis Doorn houden we even halt voor een stukje historie en verder fietsen wel langs het Landgoed Broekhuizen en Kasteel Amerongen. We eindigen onze dag bij Moeke Rhenen, vlakbij het startpunt van de route in Rhenen. Daar hoor je onder het genot van een hapje en een drankje waarom de naam Cunera onlosmakelijk verbonden is met Rhenen. Verder heb je vanuit hier ook een prachtig uitzicht op de Nederrijn en de Betuwe.

Ben jij benieuwd hoe dit E-bike Experience Event eruitziet? Bekijk dan de film dat we op vrijdag 19 mei op de Heuvelrug maakten of lees het belevingsverhaal van Linda.

Tekst: Linda Milder

Dit verhaal kwam tot stand op uitnodiging van Regionaal Bureau voor Toerisme Heuvelrug & Vallei.