Utrecht en Gelderland behoorden vanaf de vijfde eeuw lange tijd tot hetzelfde Frankische rijk, eerst bestuurd door Merovingische en later door Karolingische heersers. Om een tegenwicht te bieden tegen hun machtige leenmannen, schonken de Karolingers in de elfde eeuw het Sticht Utrecht aan de kerk, waarmee het onder bestuur van een bisschop kwam te staan. Deze heerste niet alleen over de stad, maar ook over de huidige provincies Utrecht, Overijssel, Drenthe en de stad Groningen.

Alinea 1

Conflicten tussen Gelre en Utrecht

Het jonge graafschap Gelre raakte al snel in conflict met het Sticht Utrecht over het bezit van de Veluwe. Tussen beide gebieden bleven zich eeuwenlang schermutselingen afspelen, waarbij de Utrechters het meestal voorzien hadden op Wageningen en de Geldersen op hun beurt Amersfoort aanvielen. De moerassige grensregio tussen de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug bleef al die tijd een onherbergzaam niemandsland. Pas nadat Gelre in 1543 onderdeel was geworden van de Zeventien Verenigde Nederlanden, werden de twee gewesten vreedzame buren. Dat maakte de weg vrij om het moeilijk begaanbare grenslandschap in cultuur te brengen. Er werd gestart met grootschalige veenafgravingen en de beide gewesten werkten samen aan het onderhoud van de Grebbedijk tussen Rhenen en Wageningen, die de Gelderse Vallei van overstromingen moest vrijwaren. Het grensdorp met de toepasselijke naam Veenendaal, hoorde tot 1960 deels bij Utrecht en deels bij Gelderland. Na grenscorrecties viel het geheel binnen de grenzen van provincie Utrecht.

Alinea 2

De Grebbelinie

In het midden van de achttiende eeuw kwam op de grens van Utrecht en Gelderland een waterlinie tot stand. Deze Grebbelinie lag tussen de Grebbeberg en de Zuiderzee en was bedoeld om Holland te verdedigen tegen vijandelijke aanvallen. In 1939 werd de linie na jaren van verwaarlozing weer in gebruik genomen en na de Duitse inval van mei 1940 is er hevig – maar voor Nederland vergeefs – om gevochten. Met zijn forten, batterijen en andere verdedigingswerken kenmerkt de Grebbelinie nog steeds het grenslandschap tussen Gelderland en Utrecht.

Tekst: Erfgoed Gelderland
Fotografie: PD, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed CC BY-SA 4.0 en Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported

 

Dit verhaal kwam tot stand op uitnodiging van Erfgoed Gelderland.