In het oosten van Gelderland begint de Nederlandse rivierdelta. De Rijn stroomt er vanuit Duitsland, via de Gelderse Poort, ons land binnen en splitst zich vervolgens in Waal, Neder-Rijn en IJssel. Deze rivierdelta vormde tweeduizend jaar geleden de grens van het Romeinse rijk, de limes. De aanwezigheid van de Romeinen zorgde in de grensregio voor handel en welvaart. In de vroege middeleeuwen vormde de Rijndelta een machtsbasis voor het enorme rijk van Karel de Grote, die niet voor niets in Nijmegen een van zijn paleizen bouwde. Na het overlijden van Karel en zijn opvolger Lodewijk de Vrome splitsten zijn drie kleinzoons het rijk in drieën. De scheidslijn tussen het middelste en het oostelijke rijk liep ongeveer langs de huidige Nederlands-Duitse grens. In de elfde eeuw ontstonden op de westoever van de Rijn, in het huidige Duitsland, de graafschappen Gelre en Kleef. Gelre breidde zich al snel uit naar het noorden en westen. Vanaf 1247 kreeg de graaf van Gelre ook de stad Nijmegen in handen. Eeuwenlang zou Nijmegen de machtigste stad van Gelre zijn.

Alinea 1

De Kleefse enclave

Met het buurland Kleef lagen de graven en hertogen van Gelre regelmatig overhoop. Een doorn in het oog van de Geldersen waren de Kleefse enclaves in de Liemers en de Betuwe: stukjes Kleefs grondgebied binnen het Gelderse territorium. In 1502 probeerde hertog Karel van Gelre tevergeefs de enclave Huissen te veroveren. Dat dit niet lukte, wordt in Huissen nog jaarlijks als een overwinning gevierd. Pas in 1816, na de vorming van het Koninkrijk der Nederlanden, kwamen de Kleefse enclaves definitief bij Nederland. In de geschiedenis zijn Gelre en Kleef vier jaar door één hertog vertegenwoordigd: Willem van Kleef. Na het Traktaat van Venlo in 1543 moest Willem hertogdom Gelre echter afgeven aan Keizer Karel V.

Duits of Nederlands grondgebied?

Na de Tweede Wereldoorlog gingen er in Nederland geluiden op om, als genoegdoening voor geleden schade, delen van Duitsland te annexeren. Dat leidde ertoe dat in 1949 Elten en een deel van Suderwick bij Gelderland kwamen. Veertien jaar later werden beide dorpen echter weer aan Duitsland teruggegeven.

Tekst: Erfgoed Gelderland
Fotografie: Gouwenaar, PD en Heinrich Aldegrever, PD

 

Dit verhaal kwam tot stand op uitnodiging van Erfgoed Gelderland.