Eeuwen geleden vormde de Maas al een grens tussen Gelre en Brabant. Vanaf de opkomst van het graafschap Gelre in de elfde eeuw bestonden er spanningen tussen beide gebieden, wat met regelmaat ontaardde in gewapende schermutselingen. Zowel de hertogen van Brabant als de graven (later hertogen) van Gelre aasden op het bezit van de Meierij, de Tielerwaard en de Bommelerwaard en op beheersing van de strategisch gelegen Maas. In 1339 vond een gebiedsruil plaats tussen Brabant en Gelre, waarbij Tiel, Zandwijk en Heerewaarden bij Gelderland kwamen. In 1388 slaagden Gelderse troepen erin Grave te veroveren, tot de Habsburgse keizer Maximiliaan (1459-1519) de stad in 1480 bij het Bourgondische Brabant voegde.

Alinea 1

Versterkingen en kastelen

Langs de Maas ontstond in de loop der tijd een groot aantal versterkingen en kastelen (zoals kasteel Ammersoyen), zowel aan de Gelderse als aan de Brabantse kant. In tijden van oorlog vormden ze, samen met de rivier, een strategische linie. Gedurende opeenvolgende oorlogen zijn echter heel wat van deze kastelen en forten belegerd en verwoest. De provinciegrens zoals wij hem nu kennen ontstond na de Franse tijd in 1815, toen de Maas officieel werd aangewezen als scheiding tussen Brabant en Gelderland. Dit betekende dat Gelderse gebieden aan de zuidkant van de Maas aan Brabant werden toegewezen en vice versa

Alinea 2

De Maas als frontlinie

In de slotfase van de Tweede Wereldoorlog werd de Maas wederom een frontlinie. Met de operatie Market Garden trachtten de geallieerden vanuit het zuiden de bruggen over de Maas, de Waal en de Rijn, te veroveren. Hun opmars liep echter vast bij de Rijnbrug van Arnhem. Daardoor was Nederland beneden de rivieren al in de herfst van 1944 bevrijd, terwijl de rest van Nederland nog ruim een half jaar moest wachten. In dat laatste halfjaar hadden steden als Nijmegen en Tiel zwaar te lijden onder beschietingen en werd de Betuwe door onderwaterzetting tot een soort niemandsland.

Tekst: Erfgoed Gelderland
Fotografie: Havang CC BY-SA 3.0, Daniel de Lafeuille, PD en Kasteelbeer CC BY-SA 3.0

 

Dit verhaal kwam tot stand op uitnodiging van Erfgoed Gelderland.