Onder de smalle paden zit vette klei en, nog dieper, zout. In het noordwesten van Friesland is veel te zien, maar je moet er oog voor hebben.

Alinea 1

Strak Akkerland

Niet elke fietser zal het bordje ‘Slachte’ waarnemen als hij, rijdend in de richting van de Waddenzeedijk, middenin de weidse velden een smalle binnenweg inslaat. Misschien ziet hij wel de blauwe Citroën DS die rechts in het groen verscholen staat. Hij merkt ook wel dat het pad op een verhoging ligt, een lage, slingerende dijk. Rechts de traag wiekende windmolens en ver weg de kerktorens van Tzummarum en Oosterbierum, links aan de einder de Sixtuskerk van Sexbierum, de futuristische driehoek van speelparadijs Aeolus en pal ernaast molen de Korenaar uit 1868.

Maar hier, onder de wielen, is er dus dat binnendijkje. De Slachtedyk, die door een groot deel van Friesland leidt, werd ergens in de 14de eeuw aangelegd. Het is een zogenoemde slaperdijk: hij mocht slapen tot de ‘eerste dijken’ het water niet meer konden stuiten. In de loop van de eeuwen heeft de Slachte zo heel wat overstromingen binnen de perken weten te houden. ‘Een stukje cultuurhistorie’, zoals de folders zeggen. Dakpannen en lantaarnpalen zijn in deze streek aan de noord-westkant vaak groen uitgeslagen. Ook nu komt de wind met natte vlagen uit die richting; het hoort er nu eenmaal bij, met de Waddenzee in de buurt. Misschien ook een stukje cultuurhistorie?

Wijk in Sexbierum - het bekendste dorp van de omgeving - van de route af en rijd oostelijk van het kerkhof het zorgvuldig verstopte Alde Buorren in. In de 18de en 19de eeuw was dit de voornaamste straat van het dorp, met op nummer 3 een bijzondere gevelsteen. Verderop ligt te midden van de relatief jonge polders vol grootschalige boerenbedrijven een klein staaltje oude chic: de poort uit 1604 van het voormalige Liauckama Staete. Het landhuis zelf is verdwenen, nu staat er een kop-hals-rompboerderij van gele Friese steen.

Alinea 2

Dijk der dijken

Menigmaal moet de fiets de zachte berm in omdat tractors en landbouwmachines van dezelfde smalle paden gebruikmaken. Overweldigend vlak, dit strakke akkerland, en abrupt het einde: de dijk der dijken, op het oog onneembaar. Achter de hoge Zeedijk, voor wie de moeite neemt tussen de schapen door erop te klimmen: de Waddenzee en Terschelling, opmerkelijk dichtbij. Terug in de richting van Franeker, wind nu in de rug, kronkelen door het weide- en akkerland talloze begaanbare paadjes, zoals het Waeigatspaed, dat naar een van de onbekendste dorpen van Neder land leidt: Wijnaldum. Er komt geen doorgaande weg langs dit terpdorp, dat voelt als een oase. De huizen in de Bloemstraat (Blom strjitte) behoorden ooit rijke herenboeren toe. Op de gevels won derlijke opschriften als ‘Huize in ’t statiegeld’. In het agrarische cultuurlandschap voorbij Wijnaldum – de ‘skyline’ van Franeker in zicht – ziet de fietser weer allerlei sporen van het verleden. Als hij er oog voor heeft en erbij stilstaat, komt hij nooit in Franeker aan.



Route-suggestie

Stap in Franeker op voor een rondje Noordwest-Friesland en vergaap je een kleine 2 uur aan alle verborgen schatten.

Fietsroute 137866 - Sexbierum, Wijnaldum en Franeker
24,06 km

Fietsroute 137866 | Friesland |Franekeradeel | 24,06 km

Een rit door het Friese landschap met zijn vele molens en windmolens en met de karakteristieke dubbele vermelding op de plaatsnaamborden: een keer in het Nederlands en een keer in het Fries. Dat vind je op deze route. 

Molen de Korenaar
De tocht start bij Tulip Inn Franeker. Begin er de dag met een lekker kopje koffie of rust er na je rit even uit met een drankje of een maaltijd. Wil je meer zien van dit gebied? Kruip hier dan lekker onder de wol en stap de volgende dag weer op de fiets met route 137867. Een bezienswaardigheid op deze route is Molen de Korenaar in Sexbierum. Deze molen werd gebouwd in 1868. De korenmolen heeft ooit ook als pelmolen gefungeerd. Met twee koppels maalstenen wordt nu nog regelmatig op vrijwillige basis graan gemalen. 

Pittoresk Franeker
Je fietst door de open velden naar de Waddendijk en je vervolgt je weg een eindje langs de zee. Er gaat bij het Wad niets boven de wind in je haren en de zilte lucht van de Waddenzee. Een gedeelte van Franeker, een van de Friese elf steden, heeft een beschermd stadsgezicht. Je kunt in het pittoreske plaatsje tientallen rijksmonumenten bewonderen. Neem bijvoorbeeld kasteel Cammingahuis of Sjaerdemahuis. Een gedeelte van de oostzijde van dit monumentale pand dateert uit 1400. Een ander deel ervan dateert uit het begin van de 16e eeuw en de westzijde uit de 15e eeuw. Tot 1969 was het pand in gebruik als herberg. Nu zijn er twee musea en een bank in gevestigd. 

Het Botniahuis
Het Botniahuis, of Klein Botnia, werd al voor 1530 gebouwd. In 1853 werd het huis in gebruik genomen als weeshuis. Boven de ingang zie je inschriftstenen waarvan de bovenste geflankeerd wordt door beelden van weeskinderen.

Ben je geïnteresseerd in de historie van Friesland? Neem dan eens een kijkje bij dit artikel.
Tekst: Egbert Jan Riethof