Het moest de perfecte beveiliging voor ons land worden, maar de Stelling van Amsterdam werd ingehaald door de tijd en bleef als verdedigingslinie ongebruikt. Gelukkig maar want daardoor kunnen wij vandaag de dag genieten van een groot aantal ongeschonden forten en een enorm gebied met ongerepte natuur rondom de Stelling van Amsterdam. Veel forten worden gebruikt als theater, museum, feestlocatie of iets anders leuks. Er valt kortom altijd wat te beleven in deze oude bouwwerken.


Image
Een harnas voor de hoofdstad, zodat de regering en het koningshuis zich hier konden terugtrekken in tijden van oorlog. Dat was de gedachte toen het Nederlandse Departement van Oorlog eind negentiende eeuw besloot om een strook land in te richten als verdedigingslinie op een afstand van vijftien tot twintig kilometer rondom Amsterdam. Een vochtig harnas, dat wel, want de vijand werd - zodra hij zich zou aandienen - de toegang tot de hoofdstad ontzegd door buiten die strook grote stukken land onder water te zetten (te inunderen).

De Stelling van Amsterdam is gebouwd met een sterk staaltje Hollands waterbouwkundig vernuft, dat al eerder werd ingezet bij de Hollandse Waterlinie ter verdediging van Utrecht. Bij Amsterdam werd gebruik gemaakt van een zogeheten kringstelling: een cirkel van 135 kilometer waarbuiten zich de inundaties bevinden. Tussen sommige van deze inundaties lagen zogeheten accessen die niet onder water gezet konden worden. Op die plaatsen verrezen forten (42) en batterijen (4) zodat de vijand hier niet langs kon glippen. Verder werd de verdedigingslinie gekenmerkt door sluizen, dammen, kanalen en dijken. Veel van deze waterbouwkundige elementen bestaan nog steeds.
Image

Unesco

Ook de oneindige stroken groen waarbinnen zich een uitbundige natuur kon manifesteren, zijn opvallend. Ze zijn ontstaan onder invloed van de zogeheten Kringenwet, die destijds bepaalde wat er binnen een kilometer rond het vestingwerk gebouwd mocht worden. Nadat de Stelling in 1950 zijn status als verdedigingswerk verloor, bleven de forten nog lange tijd onder beheer van Defensie en daarmee verboden terrein voor burgers. Maar liefst 18.590 hectare bleef onaangetast door stedelijke groei of ander menselijk ingrijpen. Vanaf de jaren tachtig zetten grote groepen vrijwilligers zich in voor het behoud van deze bijzondere gebieden. En dat is niet onopgemerkt gebleven: in 1996 werd de Stelling van Amsterdam opgenomen in de Unesco Werelderfgoedlijst. En nog geen tien jaar later werd het gebied uitgeroepen tot Nationaal Landschap.

Laag Holland

Negen van de 42 forten liggen in Laag-Holland: van Edam in het oosten tot aan Fort Krommeniedijk in het westen. De huidige bestemmingen zijn nogal divers. Zo is het fort aan de Nekkerweg omgebouwd tot spa resort, wordt in Fort Marken-Binnen de brandweer opgeleid en heeft wijnimporteur Bart een prima opslagplaats gevonden in het Fort Benoorden Purmerend. Bij het Fort Edam en Fort Spijkerboor heeft men de oorspronkelijke situatie zo goed mogelijk weten te conserveren en die worden dan ook gebruikt voor rondleidingen en presentaties. Bovendien worden deze locaties geëxploiteerd voor diverse feestelijke en culturele doeleinden. Toch is er ook een aantal forten dat nog steeds gesloten blijft voor publiek. Achter hoge hekken liggen zij verscholen, overwoekerd door planten en mos. Betonnen spelonken gestold in de tijd, maar waar de natuur ongehinderd zijn gang kan gaan.


Wandel de Stellingroute langs verdekt gelegen forten in de Stelling van Amsterdam


Wandelroute 177848 - Stellingroute
18,51 km

Wandelroute 177848 | Noord-Holland |Purmerend | 18,51 km

De Stellingroute is een rondwandeling langs verdekt gelegen forten in de Stelling van Amsterdam, waarbij je vanaf de hoge ringdijk goed zicht hebt op de wijde en diepe Beemster: Deze droogmakerij ligt ruim vijf meter lager dan de dijkkruin! Bij het pas gerenoveerde fort aan de Nekkerweg (Fort Resort Beemster) kun je even pauzeren en in het restaurant heerlijk lunchen. Het mooist zijn de forten van voren: van de noordzijde, op afstand. Je ziet dan zacht glooiende, onopvallende grasheuveltjes in het vlakke land. De route is gemarkeerd met blauwe stickers met de naam van de route en een pictogram erop. De alternatieve mogelijkheden zijn aangegeven met gele stickers.

Meer weten over de achtergrond van deze streek voordat je deze route zelf gaat verkennen? Lees dan dit artikel

Dit verhaal kwam tot stand op uitnodiging van Bureau Toerisme Laag Holland.