In de Middeleeuwen sloten verschillende Gelderse steden zich aan bij de Noord-Duitse Hanze. Het Hanzeverbond was bedoeld om de samenwerking tussen kooplieden uit verschillende steden te bevorderen en om de kooplieden beter te kunnen beschermen tegen onder andere piraterij. In de begintijd van de Hanze waren vooral Duitse steden rond de Oostzee lid van het verbond, maar later sloten de Gelderse steden Hattem, Elburg, Doesburg, Harderwijk, Zutphen, Arnhem, Nijmegen, Tiel en Zaltbommel zich ook aan bij het samenwerkingsverband.

Handelen vanuit Harderwijk

Harderwijk werd al in 1252 lid van de Hanze en daarmee was het de eerste Gelderse Hanzestad. Schippers uit Harderwijk haalden graan, hout, bier en vis uit het Oostzeegebied in Duitsland en uit Pruisen. Via Harderwijk brachten ze deze goederen verder naar de Hanzesteden Arnhem en Keulen. Op die manier speelde de kleine stad Harderwijk toch een rol van betekenis binnen het Hanzeverbond. Het scheepstype dat destijds voornamelijk werd gebruikt was de kogge met een hoge voor- en achtersteven en maar één mast. Op de oudste stadzegel van Harderwijk vind je deze kogge terug. Tegenwoordig verwijzen veel straatnamen in Harderwijk nog naar het Hanzeverleden van de stad. Ook toen de Hanze zijn betekenis had verloren, was er veel handelsverkeer tussen de steden langs de Zuiderzee. De Zuiderzeestraatweg, een verbindingsweg tussen Amersfoort en Zwolle werd aangelegd in de 19e eeuw en de weg loopt langs Harderwijk en het tegenwoordige Veluwemeer op de Veluwe. De weg is nog steeds in gebruik door handelsverkeer en toeristisch verkeer.


Vissersstadje Elburg

De Gelderse stad Elburg werd in 1356 lid van het Hanzeverbond. Elburg was vroeger een vissersplaats aan de Zuiderzee met een eigen vloot. Toen de Hanze ten onder ging stortte de handel in Elburg in, waardoor de stad volledig aangewezen was op de visserij. Er werd hier gevaren met botters, een speciaal type schip uit Elburg. Botters zijn snelle zeilschepen die speciaal gemaakt waren om te kunnen varen in het ondiepe water van de Zuiderzee. Deze schepen zijn uitgerust met een opslagplaats voor vis aan boord. De botters die bewaard zijn gebleven worden anno 2016 alleen nog maar gebruikt voor de pleziervaart. In het vestingstadje Elburg liggen veel bezienswaardigheden zoals de haveningang en de Vischpoort. Bijzonder is ook de ligging van de grote kerk. Deze ligt namelijk niet in het hart van de stad, maar aan de rand van de vesting. Bezoek Museum Elburg en je leert alles over de bijzondere bouwwerken en historie van de stad. 

Doesburg,
een eeuwenoud Hanzestadje

Het oudste restaurant van Nederland

Ook Doesburg is een eeuwenoud Gelders Hanzestadje. Deze stad groeide in de 13e eeuw tot een handelscentrum met een gebied dat reikte tot het Duitse Emmerich. Handelaren moesten in die tijd belasting betalen aan de stad Doesburg over de goederen die ze invoerden. Dat ging op basis van gewicht. Om alle goederen te kunnen wegen werd het waaggebouw De Waag in gebruik genomen in 1478. De pachter van De Waag had het monopolie op de verkoop van bieren uit andere steden en zo ontstond er een ‘stadsbierhuys’ in het waaggebouw. Door de eeuwen heen is De Waag veranderd in een herberg en een café en tegenwoordig is het een restaurant. Zo werd de oudste horecagelegenheid van Nederland geboren. 


Wandelen door een oude Hanzestad

Ook de andere Hanzesteden in Gelderland zijn absoluut de moeite waard. Wat dacht je bijvoorbeeld van een stadswandeling in Hattem? Dit kleine stadje ligt aan de noordrand van de Veluwe. Door het Hanzeverbond kon Hattem zich ontwikkelen tot een bloeiende handelsstad. Maak te voet kennis met deze of een van de andere Hanzesteden en bewonder alle historische bouwwerken en de havens die hier te vinden zijn. Zo leer je een stad pas echt kennen van binnen en buiten. Een bezoek aan Doesburg kun je goed combineren met een bezoek aan Zutphen.


Tip: Fiets van Van Hanzestad naar Hanzestad met route 371704

Tekst: Linda Milder

Dit verhaal kwam tot stand op uitnodiging van VVV Arnhem-Nijmegen.