Het Hembrugterrein wordt beetje bij beetje omgetoverd tot een moderne en inspirerende plaats vol creatieve bedrijven en ondernemers, maar als je rondloopt tussen de oude bedrijfspanden op dit terrein merk je nog steeds dat deze plek een lange geschiedenis heeft. Meer dan honderd jaar vormde het terrein van ongeveer 43 hectare een geheim militair industriegebied met een wapen- en munitiefabriek. Slenter rond langs de oude gebouwen op dit terrein en laat de geschiedenis tot leven komen.

Alinea 1

Het veiligste plekje van de Stelling van Amsterdam

Aan het einde van de 19e eeuw werd er op het terrein een wapen- en munitiefabriek gevestigd. Het terrein is gelegen aan het Noordzeekanaal en aan de monding van de Zaan en vroeger vormde deze plek het hart van de Stelling van Amsterdam. De fabriek werd op deze plek geopend om de Stelling makkelijk van munitie te kunnen voorzien als er vijanden zouden oprukken. In de topjaren van de fabriek, ten tijde van de Eerste Wereldoorlog, werkten er ongeveer 8.500 werknemers op het terrein en je vond er onder andere een vakopleiding, een bedrijfsarts en een theater waar de medewerkers gebruik van konden maken. Door de jaren heen heeft de fabriek verschillende namen gehad waaronder Nederlandsche Machinefabriek Artillerie-Inrichtingen en Eurometaal NV.

Van 1940 tot de sluiting van de fabriek

Vanaf 1940 probeerde de directie en het personeel van de fabriek de productie van wapens en munitie stil te leggen om te voorkomen dat deze spullen in handen van de bezetter zouden komen. Het lukt niet om de productie te staken, maar de medewerkers van de fabriek probeerden de productie wel zoveel mogelijk te beperken door onder andere documenten te vervalsen en verkeerde materialen te gebruiken tijdens de productie. Even later wordt de productie van wapens en munitie verlegd naar de productie van meer alledaagse voorwerpen zoals kinderspeelgoed en fietsen. Na de Tweed Wereldoorlog werd de militaire functie van de fabriek weer opgestart, maar er werden ook landbouwwerktuigen geproduceerd. In 2003 wordt de fabriek uiteindelijk gesloten door een gebrek aan opdrachten.
Alinea 2

Beleef het zelf op het Hembrugterrein

Tot 2003 lag het terrein verborgen achter dichte hekken, bomen en struiken. Ruim 100 jaar lang was het terrein verboden gebied voor iedereen die er niet werkte en dat maakt het extra bijzonder om nu rond te lopen tussen de historische gebouwen. Het noordelijke deel van het terrein bestaat uit het zogenaamde ‘plofbos’. Je vindt hier bomen, aarden wallen en watergangen die zijn aangelegd om Zaandam te beschermen tegen explosies die konden ontstaan bij testen van de wapenfabriek. Dit stukje van het terrein, maar ook de gebouwen die vroeger tot de fabriek behoorden zijn goed bewaard gebleven. Tegenwoordig kun je hier een rondleiding volgen met een oud-medewerker die je alles vertelt over hoe het er vroeger aan toe ging op dit terrein. Neem een kijkje in het ‘plofbos’, de werkplaatsen en een oude bunker en laat de geschiedenis tot leven.


Breng ook eens een bezoekje aan Het Twiske

Stroomt je hoofd over van de informatie die je even wilt laten bezinken na een bezoekje aan het Hembrug Museum? Combineer het museum dan met een tripje naar het natuurgebied Het Twiske. Dit natuurgebied ligt op ongeveer 20 minuutjes fietsen afstand van het Hembrugterrein. In dit gebied vol water en groen kun je lekker even uitwaaien en tot rust komen. In het veenplassengebied vind je veel verschillende soorten vogels. Het Twiske vormt kortom een klein paradijsje voor natuurliefhebbers.



Route-suggestie

Fietsroute 557591 - Fietsevent 5 mei: Van oorlog naar bevrijding in Laag Holland
52,71 km

Fietsroute 557591 | Noord-Holland |Zaandam | 52,71 km

Dit fietsevent vindt plaats op Bevrijdingsdag en het is dan ook niet gek dat deze dag in het teken van de oorlog en de bevrijding in Laag Holland staat. Tijdens het evenement word je meegenomen op een reisje door de oorlogsgeschiedenis van de omgeving van Zaandam, Purmerend, de Beemster en 't Twiske.

De verhalen van een oude wapenfabriek
Het event gaat van start met een kopje koffie bij Taets op het Hembrugterrein. Op dit terrein vind je ook het bijzondere Hembrug Museum. Na de ontvangst krijgen we een rondleiding langs de monumentale gebouwen van de oude wapen- en munitiefabriek op het terrein. Daarna is het tijd om op de fiets te stappen en koers te zetten naar natuurgebied het Twiske. Dit gebied bereiken we na zo'n 9 kilometer fietsen. Na de bijzondere fietstocht door het natuurgebied fietsen we verderop het historische centrum van Purmerend binnen via de Melkwegbrug Purmerend. Bij de Koemarkt lassen we een pauze in voor iets lekkers bij Brownies en Downies. Daarna krijgen we een verhaal te horen over de oorlog en nemen we een kijkje bij een tentoonstelling over oorlogsvoertuigen.

Forten in de Beemster
Vanuit Purmerend fietsen we de uitgestrekte Beemster in. Langs de dijk vind je het Fort aan de Middenweg, het Fort aan de Jisperweg en het Fort bij Spijkerboor. Deze forten maken deel uit van de Stelling van Amsterdam, een verdedigingslinie die werd aangelegd aan het begin van de 19e eeuw. Bij het Fort Op Spijkerboor worden we getrakteerd op een overheerlijke lunch in een mooie historische omgeving.Dit fort wordt speciaal opengesteld voor ons om er eventjes rond te kijken.

De Zaanse Schans
Vervolgens steken we de ringvaart over met een pontje en daarna zetten we koers naar Wormerveer en Zaandam. Onderweg komen we langs tal van molens op de Zaanse Schans zoals verfmolen De Kat. De molenaar van deze molen vertelt meer over de functie van de molens in de oorlogstijd. Ook staan hier de distilleerders van 'Distilleerderij De tweekoppige phoenix' klaar met een bijzondere borrel: Tulpenbollenvodka. Daarna stappen we weer op fiets, waarbij we langs de molens De Bonte Hen, het Klaverblad, De Os, Het Jonge Schaap en Museum Oliemolen de Zoeker fietsen. Vervolgens fietsen we langs het mooie Westerwindpad terug naar het Hembrugterrein in Zaandam, waar we eindigen bij Lab44.

Tijdens dit E-bike Experience Event op vrijdag 5 mei hebben we een sfeerimpressie gemaakt in de vorm van een filmpje. Ben jij benieuwd hoe dit Live Event eruitziet? Bekijk dan de video of lees het belevingsverhaal.


Gerelateerde artikelen



Tekst: Linda Milder

Dit verhaal kwam tot stand op uitnodiging van Bureau Toerisme Laag Holland.