Mechelen heeft een prachtige historische binnenstad waar de interessante verhalen voor het oprapen liggen. Wie openstaat voor de zwarte bladzijden van de geschiedenis in België en in het bijzonder de stad Mechelen, is er de mensenrechtenwandeling. Hier sta je niet alleen stil bij de Tweede Wereldoorlog. Ook de heksenprocessen, de gebeurtenissen op de Ontvoeringsplein en de terechtstelling van boerenkrijgers aan de voet van de Sint-Romboutstoren komen aan bod. Een groot deel van deze geschiedenis is nog zichtbaar. Trek je wandelschoenen een en ga mee terug in de tijd.

1.

Grote Markt: stadhuis

Het Mechels stadhuis herbergt eeuwen van waardevolle geschiedenis. Minder bekend is haar functie als verzetsplek tegen de bezetter tijdens de Eerste Wereldoorlog. Zo werd het meubilair van de raadzaal van het stadhuis door jonge Mechelse mannen gemaakt met als bedoeling hen aan het werk te houden en zo te behoeden voor deportatie. Toen Kardinaal Mercier de Duitse terreur aanklaagde in zijn herderlijke brieven, werden die gedrukt en verspreid door uitgeverij Dessain. Burgervader Charles Dessain werd voor dit persmisdrijf veroordeeld tot een geldboete en naar Duitsland gedeporteerd. Na de oorlog werd Dessain als een held door zijn stad ingehaald en geridderd. In het Mechelse stadhuis werd trouwens ook het proces tegen de oorlogsmisdadigers van Breendonk gevoerd (zie 7e locatie: Muur proces van Breendonk).

2.

Désiré Boucherystraat

Désiré Jacques Romain Bouchery was een socialistisch gemeenteraadslid en Mechels schepen van onderwijs tussen 1921 en 1923. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn ook in Mechelen verzetsgroepen actief. Als represaille voor een mislukte granaataanslag op de Mechelse Kommandantur, worden Désiré Bouchery en mede-gemeenteraadslid Vankesbeeck 6 weken lang vastgehouden in het Fort van Breendonk.

3.

Gerechtshof - Paleis van Margareta van Oostenrijk

Margareta van Oostenrijk was tussen 1507 en 1530 landvoogdes van de Habsburgse Nederlanden. Haar woonpaleis was het eerste renaissancegebouw in de Nederlanden. Op haar manier omzeilt Margareta het gebrek aan rechten voor vrouwen. Na het overlijden van haar grote liefde Philibert de Savoye kleedt de op dat moment vierentwintigjarige Margareta zich als weduwe en weigert zich opnieuw te laten uithuwelijken. Volgens haar tijdgenoten bestuurt ze het land met tact en een klare kijk. Een van haar grootste successen is de Damesvrede van Kamerrijk in 1529. Ondertussen neemt ze de opvoeding van (keizer) Karel en zijn zussen op zich. Van 1616 tot 1796 wordt het paleis ingenomen door de Grote Raad, het hoogste rechtscollege van de Zuidelijke Nederlanden. Ook vandaag de dag doet het gebouw nog dienst als gerechtshof.

4.

Ontvoeringsplein aan station Mechelen-Nekkerspoel

Het stationsgebouw van Mechelen-Nekkerspoel bevindt zich op het Ontvoeringsplein. Die verontrustende naam heeft het plein te danken aan de deportatie van zogenaamde ‘werkweigeraars' die tijdens de Eerste Wereldoorlog werden bijeengedreven en afgevoerd om in Duitsland te gaan werken. Beeldhouwer Jef van Goolen kreeg in 1921 de opdracht om vanwege het stadsbestuur een ‘monument van de weggevoerden’ op te richten. Jammer genoeg zijn er nog meer Mechelse plekken vanwaar onschuldigen zouden gedeporteerd worden.

5.

Hof van Busleyden

We blazen even uit bij dit monument met een positieve boodschap. Onder Margareta van Oostenrijk bloeide de renaissance op. De positie van Mechelen als juridisch, bestuurlijk en cultureel centrum van de Nederlanden bracht een hele intellectuele elite op de been, waaronder Hiëronymus van Busleyden (ca. 1470-1517). Hij was mecenas en humanist en telde onder zijn vrienden onder andere Thomas More (‘Utopia’). Het humanisme verving het bovennatuurlijke verklaringsmodel van de Kerk door het concept van de mens als maat van alle dingen. Het humanisme vertrouwt op het vermogen van de mens om zelf zijn leven zin te geven, zich baserend op westerse universele waarden zoals menselijke waardigheid, mondigheid, vrijheid, tolerantie en verantwoordelijkheid. Het betekende het begin van de idee dat ieder mens recht had op leven, vrijheid en het nastreven van geluk, niet in een toekomstig beloofd paradijs, maar in het hier en nu. Het Hof van Busleyden wordt momenteel verbouwd en uitgebreid om zijn taak als stadsmuseum in de toekomst nog beter te kunnen vervullen.

6.

Museum Kazerne Dossin

In juli 1942 opende de Duitse bezetter in de Dossinkazerne in Mechelen een SS-Sammellager. Van daaruit vertrokken per trein, in 28 opeenvolgende transporten, 25.484 Joden en 352 Roma en Sinti naar Auschwitz-Birkenau. Nog geen 5% van de gedeporteerden zou de oorlog overleven. Om huidige en toekomstige generaties de historische betekenis van deze plaats te duiden en thema’s als racisme, uitsluiting en mensenrechten aanschouwelijk te maken, werd een nieuw museum gebouwd. Het unieke ontwerp voor het nieuwe museum is van de hand van toparchitect en vroeger Vlaams bouwmeester bOb Van Reeth. Het oorspronkelijke kazernegebouw tegenover het nieuwe museumgebouw wordt ingericht als Memoriaal, bestaande uit 4 zalen, en is vrij toegankelijk te bezoeken, dagelijks van 10u tot 17u, behalve op woensdag. Het museum zelf opent in december 2012.

7.

Muur proces van Breendonk

Het fort van Breendonk is een Belgisch fort bij Willebroek, op circa 15 kilometer van Mechelen. Het werd tijdens de Tweede Wereldoorlog door de nazi’s gebruikt als werkkamp en als doorgangskamp. Het is het enige dergelijke kamp in West-Europa dat volledig intact is gebleven. Na de oorlog werd het Fort Van Breendonk ingericht als “Nationaal Gedenkteken van het Fort van Breendonk”. In de repressie tijdens de beginperiode na de bevrijding werden duizenden “zwarten” en (vermeende) collaborateurs opgepakt. Omdat de gevangenissen niet voldoende plaats boden, werd er ook gebruik gemaakt van lege kazernes en het fort van Breendonk zelf. De repressie was op haar beurt vaak erg wreed. Dit zet aan tot nadenken over thema’s als rechtvaardigheid en mensenrechten, en hoe beiden soms met mekaar in conflict kunnen gaan. Op 5 maart 1946 ging in Mechelen het proces tegen de ‘beulen’ van Breendonk van start. Het proces duurde twee maanden. Zestien van de 23 beklaagden werden door de krijgsraad ter dood veroordeeld.

8.

Sint-Katelijnekerkhof

Je hebt het recht om asiel te zoeken en te genieten - art. 14 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Je hebt het recht op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst. - art. 18 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens.

In Mechelen leven mensen van maar liefst 60 verschillende nationaliteiten. Talrijke mensen zijn hier op hun vlucht aanbeland. Aanvankelijk waren dat vooral christelijke Assyriërs uit Turkije. Er wonen intussen ongeveer 350 Assyrische families in Mechelen, bijna allen afkomstig uit het dorpje Hassana, vlakbij de Iraakse grens. Hassana was het laatste christelijke dorp in het moslimgebied van de Bothan-vlakte dat door het Turkse leger volledig werd verwoest in 1993. De Assyriërs gaan er prat op afstammeling te zijn van de eerste christenen. Hun volk leefde dus een kleine 2000 jaar in het vruchtbare land van Tigris en Eufraat. Het land van de Assyriërs (Mesopotamië) wordt door deskundigen de bakermat van onze beschaving genoemd. De christelijke Assyriërs kunnen hun misvieringen houden in de Katelijnekerk op het Katelijnekerkhof en in de Sint-Pieter- en Paulkerk aan de Veemarkt.

9.

Aartsbisschoppelijk paleis en praalgraf Sint-Romboutskathedraal: Kardinaal Mercler

Naast de figuur van burgemeester Charles Dessain (zie 1. Grote Markt) werd in Mechelen het verzet tegen de Duitse bezetter tijdens de Eerste Wereldoorlog vooral belichaamd door kardinaal en aartsbisschop Désiré-Joseph Mercier. Mercier kloeg in herderlijke brieven de Duitse terreur aan en riep op tot patriottisme. Hij sprak zelfs openlijk zijn geloof uit in een geallieerde overwinning. Mercier werd internationaal als boegbeeld van het anti-Duitse verzet onthaald. Later werd hij wereldberoemd als drijvende kracht achter de Mechelse gesprekken over een mogelijke hereniging van de katholieke en de Anglicaanse Kerk. In de Sint-Romboutskathedraal vind je het praalgraf van Kardinaal Mercier.

10.

Sint-Romboutskerkhof: monument Mechelse Boerenkrijgers

Op 23 oktober 1798 werden 41 personen, zowel boerenkrijgers (“brigands”) als burgers, aan de voet van de Sint-Romboutstoren gefusilleerd. Daarmee kwam er een eind aan de Mechelse opstand tegen het Franse bewind die slechts twee dagen had geduurd. Directe aanleiding daartoe was de verplichte inlijving van jonge mannen in het Franse leger. Een dag tevoren waren de boerenkrijgers via Muizen en Hever de stad binnengetrokken. Op de Grote Markt hadden ze de vrijheidsboom omvergehaald en tal van vernielingen aangericht. De reactie van de Fransen bleef niet uit. Op de 23ste werden om half elf in de avond 41 opstandelingen doodgeschoten. Een inderhaast samengestelde krijgsraad besliste over hun lot via een snelproces. Op de plek van de terechtstelling bij de Sint-Romboutstoren werd in 1898 door het Davidsfonds Mechelen een blijvend monument opgericht met de voorstelling van een gekruisigde Christus. In 2010 werden bij opgravingen aan het Sint-Romboutskerkhof de skeletten van de gefusilleerde boerenkrijgers blootgelegd, een historische vondst van groot belang.


Weetje: Het Sint-Romboutskerkhof werd onlangs omgetoverd tot groene zone waar het rustig vertoeven is. Wat minder mensen weten is dat op dit pleintje, in huisnummer 1, de Vluchtelingendienst van de stad huist. In Mechelen leven maar liefst 60 verschillende nationaliteiten. Velen van hen kwamen hier aan op de vlucht uit hun vaderland. Het team en het vrijwilligersnetwerk van de Werkgroep Integratie Vluchtelingen proberen voor deze mensen een aangenaam en realistisch onthaal aan te bieden in Mechelen.

Dit verhaal kwam tot stand op uitnodiging van Visit Mechelen.